Ciepło z wyrobisk na terenach pogórniczych

Woda, która zbiera się w wyrobiskach czynnych i zlikwidowanych kopalń, może posłużyć jako źródło ciepła dla sieci ciepłowniczych. Na terenach wydobywczych infrastruktura dająca dostęp do podziemnych zasobów już istnieje, ale jej wykorzystanie wymaga instalacji, pieniędzy i zmian w przepisach.

Pod pojęciem wód dołowych rozumie się wody pochodzenia gruntowego i opadowego, które spływają do podziemnych wyrobisk i są z nich wypompowywane na powierzchnię. Ich temperatura bywa wystarczająca, by posłużyły jako dolne źródło ciepła dla pomp ciepła.

Infrastruktura, która już jest

Na terenach górniczych pod ziemią istnieje sieć wyrobisk, szybów i otworów wykonanych przy działalności kopalń - to ją samorządy wskazują jako możliwą podstawę pozyskiwania ciepła.

O potencjale wód kopalnianych mówił Michał Urgoł, prezydent Jastrzębia-Zdroju i przewodniczący Stowarzyszenia Gmin Górniczych. Jego zdaniem potencjalnym źródłem energii mogą być zarówno wody w wyrobiskach, jak i ciepło zgromadzone w skałach, a wyrobiska mogą stanowić rodzaj naturalnego złoża ciepła. Po zamontowaniu wymienników można by odbierać ciepło z wody albo ze skał i wprowadzać je do instalacji grzewczych. Tam, gdzie temperatura wody jest zbyt niska, konieczne byłyby pompy ciepła - a to dodatkowe koszty i potrzeba dopasowania instalacji do warunków panujących w danym wyrobisku.

Barierą są przepisy

Jedną z głównych przeszkód wskazywanych przez samorządowców są regulacje dotyczące majątku likwidowanych kopalń. Jak podkreśla prezydent Jastrzębia-Zdroju, ustawa nie pozwala Spółce Restrukturyzacji Kopalń inwestować w tego rodzaju przedsięwzięcia ani przekazywać wyrobisk podziemnych samorządom. Oznacza to, że nawet gdy konkretne wyrobisko ma potencjał energetyczny, gmina nie może po prostu go przejąć i wykorzystać do budowy instalacji ciepłowniczej.

Eksperci wskazują, że rozwiązaniem mogłoby być umożliwienie inwestowania w takie przedsięwzięcia albo udostępniania infrastruktury samorządom i inwestorom.

Wody, które i tak trzeba odprowadzać

Wykorzystanie wód dołowych jako źródła ciepła ma znaczenie także poza energetyką. Wody te muszą być kontrolowane i odprowadzane, a ograniczanie odwadniania kopalń może prowadzić do podnoszenia się poziomu wód i zalewania terenów. W gminach górniczych problemem są też nowe zalewiska powstające tam, gdzie wydobycie doprowadziło do osiadania gruntu.

W Jastrzębiu-Zdroju część takich terenów wykorzystano rekreacyjnie - jedno z zalewisk powstałych w wyniku osiadania terenu służy obecnie turystyce. Przy przystani Szymańcówka organizowane są spływy kajakowe, a planowane jest pole biwakowe.

Odzysk ciepła z wód kopalnianych można więc traktować jako jedną z możliwości rozwoju lokalnych źródeł ciepła na terenach pogórniczych. Polskie doświadczenia dotyczą przede wszystkim wód termalnych, natomiast w regionach wydobywczych pojawia się szansa na sięgnięcie po istniejące wyrobiska i zgromadzoną w nich wodę.